第八冊  23頁

人的一生,影響自己最大的就是﹁反應﹂,
,我高興、我歡喜、我快樂,這就是反應;
你傷害我,我痛苦、我難過,我承受不起,
甚至傷心流淚,這也是反應。

人,吃喝玩樂,遊山玩水,追求五欲,找尋刺
激,這是人性愛好享樂的自然反應。一個人躲
避傷害,遠離傷害,害怕傷害,這也是情緒上
不願受到傷害的反應。可以說,人的生活每日
都受到反應的影響,不是歡喜就是痛苦。

其實,除了人情的反應、生活的反應之外,
還有其他的反應。例如身體反應、心理反
應、情緒反應、精神反應等。

身體在佛教叫觸覺,平時食衣住行的生活
等,都是為了觸覺。透過觸覺,會有柔軟、
粗硬、冷熱、舒服等感受,進而產生歡喜與
不歡喜的心理。

心理像音樂的弦,只要一碰觸就有大小聲,
就有喜怒哀樂;心理反應最為敏感,最為快
速。心理反應直接就會影響到情緒的反應,
乃至精神反應。

精神的反應,如果是好的,就會精神抖擻、
奮發圖強;不好的反應,則悵悵不快、萎靡
不振。人的一生,讀書要有精神、做事要有
精神,服務也需要有精神;一個人的精神
力,要靠思想上的積極奮發。所以,做人應
該時時提振精神,不斷的向善、向好的方向
奮發努力。

除此之外,物質的分化凝固、空氣的冷縮熱
脹、聲光電波的傳導等,這些生化與物理的
反應,都對宇宙萬物產生可成可壞的力量。

在以上這許多的反應當中,最難應付的就是
人情的反應。所謂人情反應,諸如人家對你
的尊重與歧視,或是被人冤枉委屈,或是覺
得很有尊嚴等,都會有好壞的反應。

有差別、有抗拒,就會有反應。反應了以
後,可善可惡、可大可小、可難可易、可好
可壞。好的反應就是尊重、禮遇、恭敬、
幫助、讚歎;輕視、嫉妒、為難、傷害,
這些都是不好的反應。

同樣的事情,每個人的反應不同。有的人反
應過度,有的人反應遲鈍。有的人對於小小
的事情,因為過度反應,也會小題大作。
這就讓人想到人情實在很複雜,有的人即使
你對他好,但是他誤解你的意思,他也會生
氣;有的時候,即使你對他惡臉相向,但是
因為他的人格修養好,他也能體諒、包容。
一般說來,小孩子承受不起喜怒哀樂,比較
容易爆發;人格崇高的人,縱有一些喜怒哀
樂的傷害,他都能處之泰然。

人是感情的動物,遇事有反應是很自然的現
象,但是反應也要適中,當別人歡喜的時候
應該跟著一起歡喜,當應該讚美別人的時候
應該隨喜讚美,這就是懂得人情世故,這也
是與人相處最得體的反應。


《人間福報》二○○二年一月二十五日


ชีวิตคน   สิ่งที่กระทบต่อชีวิตตนเองมากที่สุด
คือ"ปฏิกิริยาสะท้อน" เขาชมเชยเรา  เราดีใจ  
เราปีติยินดี เรามีความสุข นี่คือ"ปฏิกิริยา
สะท้อน" เขาทำร้ายเรา เราเจ็บปวด เราเสียใจ
เรารับไม่ได้ ถึงขนาดร้องไห้หลั่งน้ำตา นี่ก็เป็น 
"ปฏิกิริยาสะท้อน" คนเรา ดื่มกินสนุกสนานเฮฮา 
ท่องเที่ยวขึ้นเขาลงห้วย    สนองกิเลสตัณหา
แสวงหาความตื่นเต้น  นี่คือการสะท้อนธรรมชาติ
ของนิสัยมนุษย์ที่ชอบเสพสุข คนคนหนึ่งหลีก
หนีการถูกทำร้าย ไปให้พ้นการทำร้าย กลัวการ
ทำร้ายนี่คือการสะท้อนธรรมชาติของอารมณ์
จิตใจที่ไม่อยากถูกทำร้าย  กล่าวได้ว่า ชีวิตคน
ในแต่ละวันจะได้รับอิทธิพลของผลสะท้อน
ทั้งสิ้น ถ้าไม่ใช่ เรื่องน่ายินดีก็เป็นความทุกข์ 
ความจริง  

นอกจากปฏิกิริยาของอารมณ์ ปฏิกิริยาของชีวิต
แล้วยังมีปฏิกิริยาอย่างอื่นอีก  เช่นปฏิกิริยาของ
ร่างกาย ปฏิกิริยาของความรู้สึก ปฏิกิริยาของ
จิตใจ ปฏิกิริยาของจิตวิญญาณ เป็นต้น
ในทางพระพุทธศาสนาเรียกร่างกายว่า
โผฏฐัพพะสัญญา  ในการดำเนินชีวิตปกติ
มีการยืนเดินนั่งนอนเป็นต้น  ล้วนเป็นไปตาม
อารมณ์ของประสาทสัมผัส จากการสัมผัส  
ทำให้รู้สึกถึง ความอ่อน  แข็ง หยาบ  ละเอียด
ร้อน เย็น สุข สบายเป็นต้น  จากนั้นจึงเกิด
อารมณ์ความชอบหรือไม่ชอบจิตใจเหมือน
เส้นสายของเครื่องดนตรี   เพียงแต่สัมผัสก็
เกิดเสียงมีอารมณ์สุข ทุกข์ ดีใจ เสียใจ จิตใจ
มีความไวต่อผลสะท้อนมากที่สุดรวดเร็วที่สุด ผลสะท้อนของจิตใจมีอิทธิพล ต่อผลสะท้อน
ของอารมณ์โดยตรง รวมไปถึงปฏิกิริยาสะท้อน
ของจิตวิญญาณปฏิกิริยาสะท้อนของจิต
วิญญาณ  ถ้าเป็นด้านดี  จิตใจจะกระตือรือร้น 
มุ่งมั่นบากบั่น ถ้าเป็นการสะท้อนที่ไม่ดี  ก็จะ
กลัดกลุ้ม ไม่สบายใจ ท้อแท้หมดกำลังใจ   
ชีวิตคน คนหนึ่ง  การเรียนหนังสือก็ต้องการ
จิตใจทำงานก็ต้องการจิตใจ  การบริการก็
ต้องการจิตใจ  พลังจิตใจของคนต้องอาศัย
ความคิดสร้างสรรค์เป็นเครื่องกระตุ้นผลักดัน
ฉะนั้นคนเราควรจะกระตุ้นจิตใจอยู่เสมอ  
พยายามบากบั่นต่อสู้มุ่งไปข้างหน้าไปทาง
ที่ดี  ที่เป็นกุศลอยู่เสมอ

นอกจากนี้  วัตถุที่แตกตัวหรือจับตัว  ร่อง
กดอากาศทำให้อากาศหนาวร้อน วิถีของแสง
ผลสะท้อนของเคมีฟิสิกซ์  เป็นต้น ล้วนเป็น
พลังที่ส่งผลสะท้อนต่อสรรพสิ่ง ในจักรวาล
ทั้งในแง่บวกและแง่ลบทั้งสิ้น ในบรรดาปฏิกิริยา
ต่างๆที่กล่าวมาข้างต้น สิ่งที่รับมือยากที่สุดคือ
ปฏิกิริยาอารมณ์ของคน เช่นว่าการได้รับความ
เคารพหรือหยามเหยียดจากผู้อื่น หรือถูกคนอื่น
กลั่นแกล้ง หรือความรู้สึกในเรื่องศักดิ์ศรี 
เป็นต้น ล้วนมีปฏิกิริยาสะท้อนทั้งในด้านดีและ
ไม่ดีทั้งสิ้น ที่ใดมีความแตกต่าง มีการต่อต้าน  
ก็จะมีปฏิกิริยา เมื่อสะท้อนออกไปแล้ว  อาจ
เป็นกุศล อกุศล  อาจใหญ่อาจเล็ก อาจง่าย
อาจยาก อาจดีอาจเลว ปฏิกิริยาสะท้อนที่ดีคือ
เคารพ ให้เกียรติ นอบน้อม ช่วยเหลือ สรรเสริญ
ส่วนปฏิกิริยาสะท้อนที่ไม่ดีคือ  ดูถูก อิจฉา  
ทำร้าย  กดดัน  สร้างความลำบากใจ ในเรื่อง
เดียวกัน   แต่ละคนมีปฏิกิริยาสะท้อนต่างกัน
บางคนมีปฏิกิริยาไวเกินไป   บางคนมีปฏิกิริยา
ตอบสนองช้า บางคนเพราะมีปฏิกิริยาไว  เห็น
เรื่องเล็กๆทำให้เป็นเรื่องใหญ่ได้ จึงเป็นเหตุ
ทำให้รู้สึกว่าอารมณ์คนนั้นซับซ้อนจริงๆ
คนบางคนแม้ว่าคุณจะดีต่อเขา  แต่เขาเข้าใจ
คุณผิด เขาจึงอารมณ์เสียบางครั้ง แม้ว่าคุณ
จะตีหน้ายักษ์ใส่เขาแต่เพราะว่าเขาได้รับการ
อบรมมาดี   เขาก็สามารถเข้าใจคุณ  ให้อภัย
คุณได้ โดยทั่วไปแล้ว เด็กๆ จะไม่อาจรองรับ
กับอารมณ์สุขทุกข์ดีใจเสียใจได้ จึงระเบิด
อารมณ์ออกมาได้ง่าย   คนที่มีการอบรม
บ่มนิสัยมาดี แม้จะถูกอารมณ์สุขทุกข์ดีใจ
เสียใจรุมเร้า  เขาก็ยังคงวางตัวเป็นปกติได้
มนุษย์เป็นสัตว์อารมณ์ การมีปฏิกิริยาสะท้อน
ต่อเรื่องราวเหตุการณ์ที่ประสบเป็นเรื่องปกติ
ธรรมดา แต่ปฏิกิริยาสะท้อนก็ควรให้เป็นไป
อย่างเหมาะสม เวลาที่คนอื่นยินดีเราก็ควร
ยินดีตามเวลาที่ควรสรรเสริญคนอื่นก็ควรร่วม
อนุโมทนาสาธุกับเขานี่คือการรู้จักวางตัวใน
สังคมเป็นปฏิกิริยาสะท้อนในการวางตัวเข้า
สังคมที่ถูกต้องที่สุด