第十冊  223頁

有三個有趣的問題:一、世界上的陸地大?
還是海洋大?二、世界上的陸地財富多?還
是海洋的財富多?三、世界上的陸地山高?
還是海洋的水深?

唐代的白居易詩云:﹁三山六水一分田﹂。
世界上最大的地方是海洋,海洋裡比陸地更
有豐富的物產,海洋的深邃,比高山更令人
莫測其深。

海洋對人類有什麼貢獻?海洋給人類帶來什
麼啟示?海洋可以調節空氣,海洋蘊藏人類
取之不盡的能源,海洋很遼闊,靠近海洋的
國家,發展比較迅速,內陸國家,因為沒有
海洋的條件,往往比較落後。

海洋遠眺時看似平靜,但實際上就近一看,
卻是波濤洶湧。有的人航海為業,在海洋上
生活數十年,但他不一定認識海洋;有的學
者用種種科學儀器探勘海洋的秘密,到了今
天,就算科技征服了海洋,也不見得全然了
解海洋。

海洋孕育萬物,在西洋文學裡,海洋有很多
的象徵意義。海洋是一個充滿未知、充滿生
命力的地方,海洋廣大無比,但也非常的無
情。海洋可以載舟,也可覆舟,因此世間上
無論什麼事,都有正反兩面,不能一概而論


佛教經常用海洋來比喻佛法,例如﹁佛法大
海,唯信能入,唯智能度﹂、﹁心如大海無
邊際,廣植淨蓮養身心﹂、﹁深入經藏,智
慧如海﹂、﹁法海搜珍﹂,乃至﹁慧海﹂、
﹁智海﹂、﹁道海﹂、﹁心海﹂等。佛法的
廣大無邊,無以讚歎,因此經常用海洋的無
邊無際來歌頌佛法。

海洋的廣大無邊,其包容性,無與倫比。但
是海洋裡的競爭,也極為慘烈,海中的一隻
鯊魚,每天要吃無數的小魚。可以說,在汪
洋大海裡,每天都有許多的生命在成長,也
有無數的生命犧牲了。

﹁仁者樂山,智者樂水﹂;愛山、愛水,各
有所得。山嶽的高低起伏,海洋的深廣無際
,沒有高山、大海的美德,又怎麼登山入海
呢?海洋的美、海洋的神秘、海洋的奧妙,
海洋的生態千奇百怪,實非我們用簡單的語
言所能道盡。

禪語﹁高高山頂立,深深海底行。﹂登山攻
頂已經夠吸引人的了,深海潛水也讓很多的
探險家著迷。其實,人的精神就如高山,險
峻的高山,難以登頂;人的心靈就如海洋,
深廣海底,難以窮盡。所以征服自己精神的
人,才能征服高山;認識自己心靈的人,才
能潛入海洋。

人生如能﹁海闊天空﹂,表示自由自在;人
生如能﹁海天一色﹂,表示萬物一體。人,
如果要學習海洋的涵容,先要擴大心胸,不
揀細流;有海一般的心量,才能望洋舒嘯,
體會人生的無限。

《人間福報》二○○二年十月二日 


มีคำถามที่น่าสนใจอยู่ ๓ คำถามคือ  
๑. แผ่นดินบนโลกนี้ใหญ่ หรือว่ามหาสมุทร
ใหญ่กว่า?  
๒. ทรัพย์สมบัติบนโลกมากหรือว่าทรัพย์สมบัติ
ในมหาสมุทรมากกว่า?  
๓. ภูเขาบนพื้นโลกสูงหรือว่าทะเลในท้อง
มหาสมุทรลึกกว่า?

กวีเอกไป๋จวีอวี้ในสมัยราชวงศ์ถังกล่าวว่า
"ภูเขาสามน้ำหกที่นาหนึ่งส่วน" พื้นที่ที่ใหญ่
ที่สุดในโลกคือมหาสมุทร

ทรัพย์สินในมหาสมุทรมีความอุดมสมบูรณ์
ยิ่งกว่าแผ่นดิน ความลึกของมหาสมุทรสุด
ประมาณกว่าภูเขาสูง มหาสมุทรมีคุณูปการ
อะไรต่อมวลมนุษยชาติหรือ?

มหาสมุทรให้ความรู้อะไรแก่มวลมนุษยชาติ
หรือ? มหาสมุทรสามารถปรับปรุงอากาศให้
ทรัพยากรธรรมชาติแก่มนุษย์ได้หยิบใช้ไม่มี
ที่สิ้นสุด

มหาสมุทรมีความกว้างใหญ่  ประเทศที่อยู่
ติดทะเล  มีความเจริญรวดเร็วกว่าประเทศที่
ไม่อยู่ติดทะเล  มักจะล้าหลังพัฒนาช้ากว่า
มองไปไกลสุดสายตา   ดูเหมือนว่ามหาสมุทร
นิ่งสงบราบเรียบ แต่เมื่อเข้าไปใกล้  จะเห็น
คลื่นซัดถาโถม   บางคนมีอาชีพเดินสมุทร
มีชีวิตอยู่บนท้องทะเลนานนับสิบปี   แต่ไม่แน่
ว่าเขาจะรู้จักมหาสมุทรดีพอ

มีนักวิทยาศาสตร์บางคนใช้เครื่องมือตรวจ
หาความลี้ลับของท้องทะเล จนถึงทุกวันนี้
แม้ว่าวิทยาการก้าวหน้าสามารถเอาชนะทะเล
ได้แล้ว แต่ก็ยังไม่สามารถล่วงรู้ทะเลได้
อย่างถึงที่สุด

มหาสมุทรก่อกำเนิดสรรพสิ่ง  ในวรรณกรรม
ตะวันตกได้นิยามความหมายของมหาสมุทร
ไว้มากมาย
มหาสมุทรเป็นสถานที่ที่เต็มไปด้วยสิ่งที่เรา
ไม่รู้  เต็มไปด้วยพลังชีวิต  มหาสมุทรกว้างใหญ่
สุดประมาณ  แต่ก็ไร้น้ำใจมากๆ มหาสมุทร
สามารถแล่นเรือได้  แต่ก็คว่ำเรือได้เช่นกัน  
ดังนั้นทุกสิ่งในโลกนี้  ล้วนมีสอนด้าน  ไม่ควร
มองสรุปเพียงด้านเดียว

พุทธธรรมในพระพุทธศาสนามักนำมหาสมุทร
มาเป็นเครื่องอุปมา  เช่น
"พุทธธรรมดุจมหาสมุทร  
ผู้ศรัทธาจึงจะเข้าถึง
ผู้มีปัญญาจึงจะโปรดได้"


"จิตกว้างดุจมหาสมุทร  
บ่มเพาะบัววิสุทธิ์ทั้งกายใจ" 

"รู้ลึกในคัมภีร์สติปัญญา
ดุจมหาสมุทร"  


"ค้นหามณีล้ำค่าในทะเลธรรม" หรือจะเป็น
"ทะเลแห่งปัญญา" "ทะเลแห่งสติ"
"ทะเลธรรม" "ทะเลใจ"
เป็นต้น

ความกว้างใหญ่สุดประมาณของพุทธธรรม  
ไม่มีอะไรจะเปรียบปานได้ จึงต้องจะใช้ทะเล
ที่ไร้ขอบเขตสุดประมาณมาเป็นเครื่องสรรเสริญ
พุทธธรรม ความกว้างใหญ่สุดประมาณของ
มหาสมุทร มันสามารถรองรับทุกสิ่งซึ่งไม่มีใคร
เทียบได้  
แต่ชีวิตการแข่งขันในทะเลก็โหดร้ายที่สุด
เช่นกัน   ปลาวาฬตัวหนึ่ง วันหนึ่งๆ มันจะต้องกิน
ปลาเล็กปลาน้อยนับจำนวนไม่ถ้วน  

กล่าวได้ว่าในท้องมหาสมุทรอันเวิ้งว้าง  มีชีวิต
เกิดใหม่เจริญเติบโตอยู่ทุกวันแต่ก็มีชีวิตอีกนับ
ไม่ถ้วนที่ต้องล้มตายไป "ผู้มีคุณธรรมสุข
อยู่กับขุนเขา  ผู้มีปัญญาสุขอยู่กับน้ำ"

รักภูเขารักน้ำ  ต่างได้ในสิ่งที่ควร  ความสูงต่ำ
ของเทือกเขา ความลึกสุดประมาณของท้อง
สมุทร ถ้าไม่มีคุณธรรมความงามของขุนเขา
และมหาสมุทร  แล้วจะไปปีนเขาท่องสมุทร
เพื่ออะไร ความงดงามของมหาสมุทร ความ
ลี้ลับของท้องทะเล  ความอัศจรรย์ของ
มหาสมุทร ระบบนิเวศน์ของมหาสมุทรลึกลับ
ซับซ้อนใช่ว่าด้วยคำพูดเพียงไม่กี่คำของเรา
จะสามารถบรรยายได้หมด

ภาษาเซนกล่าวว่า  "สู่ขุนเขาสูงตระหง่าน
ท่องไปในทะเลลึกล้ำ"
การเอาชนะยอดเขา
สูงได้เป็นที่ดึงดูดใจคนมาแล้ว การดำน้ำลึก
ก็เป็นที่ไหลหลงของนักสำรวจไม่น้อยความ
จริงจิตใจคนก็เหมือนเขาสูง ความสูงชันของ
ขุนเขา  ยากที่จะขึ้นไปให้ถึง ยอดสูง จิต
วิญญาณของคนก็เหมือนมหาสมุทร ความลึก
กว้างของมหาสมุทรยากจะหยั่งถึง

ฉะนั้นคนที่เอาชนะจิตใจของตนเองได้ จึงจะขึ้น
ถึงยอดเขาได้ คนที่รู้จักจิตวิญญาณของตนเอง
จึงจะดำลงมหาสมุทรได้

ชีวิตคนถ้า "กว้างใหญ่ดุจท้องฟ้ามหาสมุทร" คือ
ความเป็นอิสรเสรี ชีวิตคนถ้าทำได้เหมือน
"ท้องฟ้ามหาสมุทรเป็นสีเดียวกัน"
ความหมายคือสรรพสิ่งเป็นหนึ่งเดียว มนุษย์ถ้า
คิดที่จะศึกษาเอาอย่างการรองรับของมหาสมุทร

ก่อนอื่นต้องเปิดใจให้กว้าง  ไม่คิดเล็กคิดน้อย
ต้องมีจิตใจเหมือนทะเล มองทะเลด้วยความ
ปลอดโปร่งโล่งใจ   เข้าใจถึงชีวิตที่ไร้ขีดจำกัด