第三冊  71頁

一般政壇裡的官員,都有一個共同的缺點,
就是﹁死不認錯﹂。

﹁死不認錯﹂也是中國人的通病!生活裡,
即使犯了再大的錯誤,他總要藉故找出許多
的理由來掩飾自己的過錯。例如,一場會
議,約好十點開始,他遲到了半個小時;
遲到半個小時就應該認錯,可是他不但不肯
認錯,還要找出種種的理由,諸如:今天路
上塞車;我剛要出發又接到一通電話;我要
出門時剛好有客人來訪;出門時下雨了,我
一時找不到雨傘等等。總之,他找出種種的
理由,表示遲到是應該的,他並沒有錯。

但是,在道理上講個人的理由,並不能獲得
別人的同情,因為十點開會是大家共同的約
定,因此你就必得準時到達才對,否則就要
認錯。

認錯是美德!佛教有一個最好的教育,就是
﹁學習認錯﹂;孔門有所謂﹁每日三省吾身
﹂,而佛門可以說時時都在反省認錯。

我對父母孝順不夠,就要認錯;我對朋友幫
助不夠,就要認錯;我對兒女教育不夠,就
要認錯;我對國家社會奉獻不夠,我就要認
錯。甚至在一日之中,今天早上遲起,就必
須認錯;上班遲到,就必須認錯。今日對公
事沒有辦得盡善盡美,就要認錯;對家庭照
顧不周,就要認錯;我受別人的恩惠而沒有
報答,就要認錯;我在人際生活中有一些照
顧不周到的地方,讓別人對我心生不滿,我
就要認錯;我過分的濫用資源,就要認錯。

認錯,可以進步;認錯,可以增德。認錯要
會懂得反省;懂得反省認錯,才能增加力量。
儒家所謂﹁過則勿憚改﹂,所以有過不怕
改;唯有勇於認錯,勇於改過,才能自我更
新。真正的認錯,沒有很多的理由;懂得認
錯,不要加以掩飾。所以佛門講﹁發露﹂,
能夠加以發露懺悔,才更是美德。

人的一生,需要學習的東西很多,例如學習
知識,學習技能,學習處人,學習處事,
尤其要﹁學習認錯﹂,這是人生的一大重要
課題,有待吾人用心學習!


《人間福報》二○○○年十月二十一日

คนในวงการเมืองทั่วไปมีจุดอ่อนเหมือนกันอยู่
อย่างหนึ่ง คือ เป็นตายร้ายดียังไงก็ไม่ยอมรับผิด

นิสัย เป็นตายร้ายดียังไงก็ไม่ยอมรับผิด เป็น
โรคติดต่อชนิดหนึ่งของชาวจีน  ในชีวิต  ต่อให้
ทำผิดร้ายแรงแค่ไหนก็ต้องพยายามหาเหตุผล
ต่างๆ นานาเพื่อปิดบังความผิดของตน เช่นเวลา
เปิดประชุม นัดกันเรียบร้อยว่าเริ่มเวลา ๑๐ 
นาฬิกา ขามาสายครึ่งชั่วโมง มาสายครึ่งชั่วโมง
สมควรต้องยอมรับผิด 
แต่เขาไม่เพียงไม่ยอมรับผิด  แต่ยังยกเหตุผล
ข้ออ้างต่างๆนานา  เช่นว่าวันนี้บนถนนรถติดมาก   
กำลังจะออกจากบ้านพอดีมีโทรศัพท์ด่วนมา   
กำลังจะออกจากบ้านพอดีมีแขกมาเยี่ยม  กำลัง
จะออกจากบ้านพอดีฝนตก  หาร่มไม่เจอ ข้ออ้าง
จิปาถะ

รวมความคือพยายามแก้ตัวเพื่อแสดงว่าที่เขา
มาสายนั้นสมควรด้วยเหตุผลไม่ใช่ความผิด

แต่ว่า  การยกเหตุผลเข้าข้างตัว  ไม่อาจได้รับ
ความเห็นใจจากผู้อื่น เพราะว่าเริ่มประชุม ๑๐ 
นาฬิกา เป็นข้อตกลงร่วมกันของทุกคน  คุณจึง
ควรมาตรงต่อเวลาจึงจะถูก  ไม่เช่นนั้นก็สมควร
ยอมรับผิด

การยอมรับผิดเป็นวัฒนธรรมที่ดีงาม  พระพุทธ
ศาสนามีคำสอนว่าให้เรียนรู้การยอมรับผิด ขงจื้อ
สอนว่า ให้สำรวจตนเองวันละสามเวลา    แต่ใน
พระพุทธศาสนาสอนให้เราต้องทบทวนความผิด
ตนเองอยู่ตลอดเวลา

เรากตัญญูต่อพ่อแม่ยังไม่ดีพอ  สมควรต้อง
ยอมรับผิด  เราช่วยเหลือเพื่อนฝูงไม่เต็มที่  ต้อง
ยอมรับผิด  เราอบรมสอนสั่งบุตรธิดาไม่ดีพอ   
ต้องยอมรับผิด  เราสร้างคุณประโยชน์ต่อชาติ
บ้านเมืองไม่ดีพอ   เราต้องยอมรับผิด หรือใน
ระหว่างวัน  เช่นเช้านี้มาสาย  สมควรยอมรับผิด   
เข้างานสายสมควรยอมรับผิด  วันนี้ทำงานได้ไม่
เรียบร้อย   สมควรยอมรับผิด   ดูแลครอบครัว
ไม่ดี  สมควรยอมรับผิด  ได้รับความช่วยเหลือ
จากผู้อื่นไม่ได้ตอบแทนคุณ  ต้องยอมรับผิด
ในการติดต่อสัมพันธ์กับคนบางครั้งทำได้ไม่ดีพอ
ทำให้ผู้อื่นรู้สึกไม่พอใจ  เราสมควรยอมรับผิด
เราใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างฟุ่มเฟือย  ต้อง
ยอมรับผิด

การยอมรับผิด  ทำให้ก้าวหน้า  การยอมรับผิด
ทำให้มีคุณธรรมสูงขึ้น   ยอมรับผิดแล้วยังต้อง
รู้จักคิดทบทวน   การรู้จักคิดทบทวนแล้วยอมรับ
ผิด   จึงเป็นการเพิ่มพลัง

ขงจื้อสอนว่า "ผิดแล้วอย่ากลัวแก้ไข"   ดังนั้น 
เมื่อทำผิดไม่ต้องกลัวการแก้ไข  การยอมรับผิด
อย่างอาจหาญ กล้าที่จะแก้ไขในสิ่งผิดเท่านั้น 
จึงจะเปลี่ยนแปลงตนเองได้  
การยอมรับผิดอย่างจริงจัง  ไม่มีเหตุผลอะไร
มาก   การรู้จักยอมรับผิด  ไม่ต้องตกแต่งแก้ไข   
ดังคำสอนในพระพุทธศาสนาที่ว่า เปิดเผยการ
สารภาพผิดอย่างเปิดเผย  เป็นคุณธรรมที่
งดงามยิ่ง

ชีวิตคน  มีสิ่งที่ต้องศึกษาเรียนรู้อีกมาก เช่น
ความรู้ทั่วไป ทักษะวิธี การสมาคม การจัดการ   
โดยเฉพาะการเรียนรู้ยอมรับผิด เป็นบทเรียน
สำคัญยิ่งในชีวิต  

ซึ่งรอพวกเราทุกคนตั้งใจศึกษาเรียนรู้