หวนคิดครั้งยังไม่ตระหนักรู้ แสนทุกข์ตรมระทมโหยร่ำไห้
          ท่านกล่าวว่า ในแต่ละเวลานาทีที่ผ่านไป ชีวิตสั้นๆ ที่ต้องมืดมนอยู่ในความทุกข์ อยู่กับการ
เกิดการตายอันไม่เที่ยงแท้แน่นอน คิดแล้วรู้สึกให้สะท้อนใจนัก

          ภาษิตเซนกล่าวว่า สมัยที่ยังมืดบอดไม่เข้าใจธรรม มีชีวิตดำเนินไปอย่างสะเปะสะปะ ไร้
ทิศทางเหมือนคนที่สูญเสียพ่อแม่ หลังจากมีสติรู้ในธรรมแล้ว ไม่ติดไม่ยึดอะไรกับชีวิต เห็นทุกสิ่ง
รอบตัวล้วนว่างเปล่า ไม่ต่างอะไรกับคนที่สูญเสียพ่อแม่เช่นกัน

          นี่เป็นเสียงสะท้อนใจว่า ตอนที่ตัวเองเร่ร่อนพเนจร อยู่ในวังวนแห่ง รูป รส กลิ่น เสียง 
เวียนว่ายตายเกิด มาจนถึงปัจจุบันขณะ จึงได้รู้จักตนเอง นับเป็นประสบการณ์ตรงที่ลึกซึ้งยิ่งนัก
ผู้ปฏิบัติเซน ถ้าไม่ทำความเข้าใจให้ลึกลงไปถึงแก่นแท้ มองไม่เห็นหน้าตาที่แท้จริงของความตาย
สมควรแล้วที่ต้องร่ำไห้คร่ำครวญ

          พระอาจารย์เซนซินคันแห่งญี่ปุ่น เดินทางไปศึกษาอยู่ในจีน ๒๐ ปี ภายหลังได้กลับสู่ญี่ปุ่น
เผยแผ่ธรรม ต่อมามีพระอาจารย์โตบูเนะ ผู้ศึกษาในนิกายเทียนไถ ๓๐ ปี มาขอความรู้จากท่าน
ในข้อสงสัยเกี่ยวกับคำสอนในคัมภีร์สัทธรรมปุณฑริกสูตรที่ว่า "สิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต ต่างมี
ปัญญาเหมือนกัน หมายความว่าต้นไม้ใบหญ้าก็สามารถบรรลุพุทธะได้เช่นนั้นหรือ?" พระอาจารย์
เซนซินคัน จึงถามกลับไปว่า "ตลอดเวลา ๓๐ ปีมานี้ ท่านมัววิตกกับเรื่องที่ว่า ดอกไม้ใบหญ้า
สามารถบรรลุธรรมได้หรือไม่? ท่านคิดบ้างหรือเปล่าว่าข้อสงสัยนี้ ขบคิดไปแล้วเกิดประโยชน์
อะไร ซึ่งท่านควรจะสนใจว่าตัวเองจะบรรลุธรรมได้อย่างไรมากกว่า"

          พระธรรมาจารย์โตบูเนะสะดุ้งตกใจกล่าวว่า "ข้าไม่เคยคิดถึงปัญหานี้เลย ขอถามหน่อยว่า
ข้าจะบรรลุธรรมได้อย่างไร?" พระอาจารย์เซนซินคันตอบว่า "ท่านบอกว่ามีข้อสงสัยเพียงข้อเดียว
ปัญหาข้อที่สองนี้ท่านต้องแก้เองแล้ว"
          ยามไม่รู้แจ้ง เที่ยวถามคนอื่น หารู้ไม่ว่าตัวเองเท่านั้นที่จะช่วยตนเองให้รู้แจ้งได้

          บัดนี้หัวเกยหมอนไม่เคยฝัน จรุงกลิ่นหอมดอกเหมยทั้งน้อยใหญ่
          บัดนี้รู้แจ้งแล้ว แม้ยามหลับยังสามารถขานรับกับธรรมะได้ สอดรับกับสัจธรรมได้ ไม่วิตก
กังวลให้ต้องฝันร้ายอีกต่อไป การบรรลุธรรมในนิกายเซน เหมือนสายน้ำที่ไหลเอื่อยไปไม่หยุดนิ่ง
มีธรรมะเล็กๆ น้อยๆ ให้ตระหนักรู้ได้ทุกวัน สั่งสมการตระหนักรู้วันละนิดวันละหน่อย เก็บเล็กผสม
น้อย เมื่อวันหนึ่งรู้แจ้งเห็นจริง ข้อสงสัยที่ว่า "เกิดมาจากที่ใด ตายแล้วไปไหน" ปัญหาเหล่านี้ไม่
คาใจอีกต่อไป ไม่ประหวั่นพรั่นพรึงถึงเรื่องความเป็นความตายอีกแล้ว
          ในวิถีแห่งเซนแล้ว ดอกเหมยไม่ว่าดอกใหญ่หรือดอกเล็กก็ส่งกลิ่นหอมเหมือนกัน เมื่อลบ
ความคิดแบบทางโลกออกไปก้าวตามโพธิจิตแห่งตถาคต คือจิตเดิมแท้ของตนเอง ทำจิตใจให้
สบายๆ ไปตามธรรมชาติ แล้วโลกนี้ยังจะมีอะไรควรค่าแก่การไล่ล่าแสวงหาอีกเล่า...